ع. پاشایی

60 سال پیش، مرد جوانی در کتابی از صادق هدایت با کلمه‌ی «بودا» روبرو می‌شود. او نمی‌داند معنی این کلمه چیست و صاحب این نام کیست. پس دوره می‌افتد از این و آن پرسیدن، و بعد از مدتی که از ماجرا سر در می‌آورد، با خودش عهدی می‌بندد که تا هنوز و همچنان پابرجاست. عهد می‌کند بودیسم را (آیینی که 30 کشور جهان و چندین زبان تابع آن هستند) به خواننده‌ی فارسی‌زبان معرفی کند. ع. پاشایی، نویسنده، مترجم، شاعر و شرق‌شناس ایرانی، همان جوان است. یکی از پرکارترین فیگورهای فرهنگی معاصر که آثار شاخصی را در حوزه‌ی فرهنگ، فلسفه و دین تالیف و ترجمه کرده. او در دهه‌ی چهل و پنجاه در ساری دبیر دبیرستان و دانشسرای تربیت معلم بود. اما از سال 1353 به دلایل سیاسی ممنوع التدریس می‌شود به تهران می‌آید. در دهه‌ی هفتاد یک سال فلو بنیاد ژاپن می‌شود و در «موسسه‌ی مطالعات فرهنگ‌ها و زبان های آسیایی» در دانشگاه مطالعات خارجی توکیو، در حوزه‌ی فرهنگ ژاپن به تحقیق می‌پردازد. او سفری را آغاز می‌کند که حاصل آن تا به امروز حدود 100 عنوان کتاب تالیف و ترجمه است. آثاری درباره‌ی آیین بودا (20 عنوان)، ذن (11 عنوان)، هند (8 عنوان)، چین (6 عنوان)، ژاپن (26 عنوان)، سرخپوستان (4 عنوان)، شعر شاملو (4 عنوان)، هنر (4 عنوان) و زمینه‌های دیگر. 
از سوی دیگر ع پاشایی از دوستان مورد وثوق احمد شاملو بود و طبق وصیت شاعر بزرگ، سرپرستی آثارش را با همسر او آیدا سرکیسیان به عهده دارد. دوستی‌ای که در علاقه‌های شاملو به فرهنگ ژاپن و شعر هایکو نیز بی‌تاثیر نبوده است. پاشایی خود در این‌باره گفته است: «قبل از انقلاب و سفر به ژاپن، هایکو را مطرح کردم. کلمه‌ی هایکو در فارسی وجود داشت و چند هایکو را هم سهراب سپهری ترجمه کرده بود؛ اما وقتی با شاملو مطالبی در رابطه با هایکو  می‌خواندیم، تفکرات ذن را هم مطرح و تحلیل کردیم و در کنارش مباحث «ذن» را هم نوشتیم.»